Sagra delle Frittelle Montefioralle – historia, przepis i program 2023

Jak powstają frittelle di riso? Relacja z ogromnej patelni

Wprowadzenie – święto frittelle di riso w sercu Chianti

Wioska Montefioralle, położona nad Greve in Chianti, żyje spokojnie przez większość roku. Niewielki, eliptyczny układ murów, kamienne domy i zaledwie stu mieszkańców sprawiają, że spacer tutaj przypomina podróż w czasie. Wszystko zmienia się w weekend najbliższy 19 marca – święto San Giuseppe (włoski Dzień Ojca). Wtedy na głównym placu pojawia się ogromna patelnia o średnicy dwóch metrów napełniona 250 kg oleju i rozpoczyna się Sagra delle Frittelle. Zapach smażonego ryżu i cytrusów wypełnia powietrze, a miasteczko zapełniają turyści i mieszkańcy z całego Chianti.

To święto ma renesansowe korzenie i przez wieki było obchodzone zawsze w okolicy dnia świętego Józefa. Przez trzy lata pandemia przerwała tradycję, ale w 2023 r. do Montefioralle wróciła jej 51. edycja: w sobotę 18 marca od 14:00 i w niedzielę 19 marca od 10:00. Organizatorem jest Comitato Turistico di Montefioralle przy wsparciu gminy Greve. Wstęp na imprezę jest bezpłatny, a lokalni wolontariusze smażą tysiące frittelle, częstują winem i opowiadają historię swojego miasteczka.

Ciekawostka
Miejscowi nazywają to wydarzenie „Festa del babbo”, czyli święto taty – włoskie Dzień Ojca przypada właśnie 19 marca. Przez wieki frittelle di riso były serwowane ojcom i dziadkom jako słodki upominek.

Jak powstają frittelle di riso? Renesansowa tradycja i przepis

Choć frittelle wydają się proste – małe kulki ryżu w chrupiącej skorupce – ich historia sięga XV wieku. Renesansowy mistrz kuchni Martino de’ Rossi w „Libro de arte coquinaria” opisał przepis: ryż należy ugotować w mleku, uformować w kulki i usmażyć w dobrym tłuszczu. W Montefioralle to tradycyjne podejście wzbogacono o rodzinne sekrety. Według Vittorio Barbieriego z komitetu festiwalowego ryż gotuje się w mleku przez godzinę, cukier dodaje dopiero pod koniec, a po wystudzeniu łączy z jajkami i odrobiną likieru Strega. Nie używa się mąki, dlatego frittelle są naturalnie bezglutenowe.

Kiedy masa jest gotowa, wolontariusze – często całe rodziny – stoją wokół gigantycznej patelni. Każdy nabiera porcję łyżką i zanurza ją w gorącym oleju. Kulki pęcznieją, przybierając złocisty kolor, po czym trafiają do koszyków i są obsypywane cukrem. Całość odbywa się na oczach gości; wielu z nich wraca co roku, by zasmakować tych „ryżowych pączków”.

W dawnej Toskanii przygotowywaniem frittelle zajmowali się frittellai – uliczni sprzedawcy smażonych słodyczy. Rywalizowali ze sobą przepisami, dodawali rodzynki, kandyzowane owoce lub kremy. Dzięki nim frittelle rozprzestrzeniły się po całym regionie i doczekały się wielu wariantów. W Wenecji podobne fritole nadziewa się rodzynkami i obtacza w cukrze. Na toskańskim stole mogą pojawić się obok schiacciaty alla fiorentina (puszyste ciasto z pomarańczą) czy cenci (chrupiące faworki).

Mit vs fakt
Mit: frittelle di riso powstają z mąki ryżowej.
Fakt: w klasycznym przepisie z Montefioralle nie ma mąki – kleistość zapewnia ugotowany ryż i jajka. Dzięki temu fritters mogą jeść osoby unikające glutenu.

Montefioralle – średniowieczna perła Chianti

Przyjazd na święto frittelle to nie tylko kulinarna przygoda. Montefioralle to jeden z najpiękniejszych włoskich borghi, wpisany na listę I Borghi più belli d’Italia. Dawniej wieś nazywała się Monteficalle, co nawiązywało do rosnących tu figowców; nazwa została zmieniona na bardziej poetyckie „Montefioralle”. Osada powstała wokół zamku należącego do rodów Ricasoli, Benci i Gherardini. Do dziś zachowała eliptyczny układ murów obronnych i kamienną zabudowę – spacerując po wąskich uliczkach, można poczuć się jak w średniowieczu.

Na szczycie wzgórza stoi kościół Santo Stefano. W jego wnętrzu znajduje się XIII‑wieczny obraz „Madonna z Dzieciątkiem” oraz freski szkoły Lorenzo Monaco. Tuż obok można wypatrzyć dom rodziny Vespucci – potomka słynnego żeglarza Amerigo. Nad drzwiami wisi duża litera „V”, herb rodu. Wioskę otaczają winnice Chianti Classico; z murów roztacza się widok na wzgórza i drogi białe (strade bianche).

Podczas festiwalu Montefioralle wypełnia muzyka i śmiech. Tradycyjny charakter miejsca sprawia, że nawet w tłumie można poczuć domową atmosferę. Wolontariusze przychodzą w fartuchach, opowiadają historie o dziadkach, którzy smażyli frittelle, a dzieci uczą się obracania łyżką w oleju. Wieczorami imprezę rozświetla DJ set, a ludzie tańczą pomiędzy stoiskami.

Ciekawostka
Na niektórych starych mapach wioska figuruje jako Monteficalle. Nazwę zmieniono, by brzmiała bardziej elegancko; średniowieczne mury zachowały jednak swój pierwotny układ.

Program i praktyczne informacje na 2023 rok

W 2023 r. Sagra delle Frittelle wróciła po trzyletniej przerwie i świętowała swoją 51. edycję. Program warto zapisać, bo organizatorzy co roku pozostają wierni temu schematowi (daty zmieniają się w zależności od weekendu najbliższego 19 marca):

• Sobota (18 marca 2023) – o 14:00 rusza sprzedaż frittelle oraz stoisko z panini, crostini, lokalnym winem i vinsanto. O godzinie 15:00 pojawia się grupa cyrkowa La Tarumba z animacjami dla dzieci. Wieczorem, około 18:30, w Circolo di Montefioralle zaczyna się „aperifrittelle” – degustacja fritters z muzyką DJ‑a.

• Niedziela (19 marca 2023) – od 10:00 do 18:00 trwa sprzedaż frittelle na placu. O 15:00 rusza koncert Filharmonii „Giuseppe Verdi” z Panzano, który kończy się około 18:00.

• Autobus – gmina Greve udostępnia darmową linię z Piazza Trento w Greve do Montefioralle. Odjazdy co 30 minut; w sobotę autobus kursuje 15:00–19:00, a w niedzielę 11:00–19:00. To najlepszy sposób na uniknięcie korków w wąskiej uliczce wioski.

Na co uważać?
Montefioralle ma brukowane, strome uliczki. Zabierz wygodne buty, a samochód zostaw w Greve. Autostrada SR222 prowadząca z Florencji do Greve jest kręta; na odcinku do Montefioralle obowiązuje ruch wahadłowy w czasie festiwalu. Warto przyjechać rano lub późnym popołudniem, by uniknąć największych kolejek.

Poza frittelle można spróbować lokalnych serów pecorino, salumi i wina Chianti Classico. Jeśli planujesz piknik, zabierz koc i usiądź na murach z widokiem na winnice. Nie zapomnij też zapytać o ręcznie robione crostini – tosty z pastą z wątróbek lub świeżym pomidorem.

Smaki karnawału: fritters, galani i inne włoskie słodkości

Karnawał w Italii pachnie smażonym ciastem, cytrusami i miodem. Frittelle di riso są tylko jednym z bohaterów – ich kuzynami są fritole weneckie z rodzynkami, cenci (zwane też chiacchiere) przypominające polskie faworki, czy galani, cienkie paski ciasta obtoczone cukrem. W Toskanii popularna jest też schiacciata alla fiorentina – drożdżowe ciasto z sokiem i skórką pomarańczową. W Montefioralle, oprócz frittelle, można kupić panini z porchettą, crostini z wątróbką i oczywiście kieliszek vinsanto, słodkiego wina deserowego.

Jeśli chcesz zabrać kawałek Toskanii do domu, warto rozejrzeć się po naszym sklepie. Ryż Carnaroli i Arborio z oferty Smaki‑Italii.pl świetnie sprawdzi się nie tylko do risotto, ale też do domowych frittelle. Do smażenia użyj dobrej oliwy z oliwek – klasycznej lub z naturalnym aromatem cytryny, która doda deserowi świeżości. A do popołudniowej kawy podaj cantuccini z migdałami czy delikatne amaretti. Jeśli wolisz coś gotowego, sięgnij po konfiturę Owocowa Rapsodia pomarańcza – słodzoną zagęszczonym sokiem winogronowym, która idealnie komponuje się z frittelle.

Ciekawostka
W Montefioralle frittelle sprzedaje się na sztuki, dlatego często pojawia się dylemat: ile kupić? Miejscowi radzą wziąć co najmniej tuzin – pierwsze trzy zjesz zanim dotrzesz do stolika!

Dojazd do Montefioralle i co warto zobaczyć w okolicy

Montefioralle znajduje się około 1 km na zachód od Greve in Chianti i ok. 30 km na południe od Florencji. Do Greve można dojechać z Florencji drogą SR222 Chiantigiana – malowniczą trasą przez winnice. Z Greve kieruj się oznaczeniami na Montefioralle; ostatni odcinek jest wąski i stromi, dlatego w czasie festiwalu polecam zostawienie auta w Greve i skorzystanie z darmowego busa. Autobus odjeżdża z Piazza Trento, z przystankiem przy kaplicy Sant’Anna.

W okolicy warto zaplanować kilka przystanków:

• Greve in Chianti – główny plac w kształcie trójkąta otaczają arkady z restauracjami. Odbywa się tu Expo Chianti Classico i cotygodniowy targ.

• Panzano in Chianti – słynie z mięsa (macelleria Dario Cecchini) i średniowiecznej fortecy.

• Winnice Chianti Classico – Castello di Verrazzano, Vicchiomaggio czy Badia a Passignano oferują degustacje win i oliwy.

• Florencja i Siena – oba miasta oddalone są o ok. 45 min jazdy, więc festiwal można połączyć ze zwiedzaniem zabytków renesansu.

Po wizycie w Montefioralle warto ruszyć na spacer po tzw. strade bianche – utwardzonych, białych drogach biegnących między winnicami. Widoki na wzgórza i cyprysy zrekompensują kalorie dostarczone przez frittelle.

FAQ

1. Kiedy odbywa się Sagra delle Frittelle?
   Festiwal organizowany jest w weekend najbliższy 19 marca, czyli święta św. Józefa. W 2023 r. były to dni 18–19 marca.

2. Gdzie znajduje się Montefioralle i jak tam dojechać?
   Wioska leży 1 km na zachód od Greve in Chianti, ok. 30 km od Florencji. Dojazd z Florencji prowadzi drogą SR222, a w czasie festiwalu kursuje darmowy autobus z Piazza Trento w Greve.

3. Czy frittelle di riso zawierają gluten?
   Tradycyjne frittelle z Montefioralle przygotowuje się z ryżu, mleka, cukru, jajek i likieru Strega – bez mąki, więc są naturalnie bezglutenowe.

4. Co jeszcze można robić podczas festiwalu?
   Oprócz degustacji frittelle warto posłuchać muzyki na żywo (Filharmonia „Giuseppe Verdi” z Panzano), wziąć udział w animacjach La Tarumba, spróbować lokalnych win, serów i panini oraz zwiedzić średniowieczne uliczki Montefioralle.

5. Jakie inne słodycze karnawałowe są popularne w Toskanii?
   Obok frittelle di riso w Toskanii jada się cenci/chiacchiere (faworki), schiacciatę alla fiorentina (pomarańczowe ciasto drożdżowe) oraz galani. W Wenecji popularne są fritole z rodzynkami.