Festa della Donna – tradycje, darmowe muzea i smaki 8 marca

Historia i geneza Dnia Kobiet we Włoszech

Choć w Polsce najczęściej kojarzymy 8 marca z czerwonymi goździkami i rajstopami, we Włoszech święto to ma zupełnie inne korzenie. Międzynarodowy Dzień Kobiet narodził się z ruchu robotniczego w Stanach Zjednoczonych – pierwszy Woman’s Day zorganizował w Nowym Jorku 28 lutego 1909 r. amerykański Socialist Party of America. Rok później podczas konferencji socjalistek w Kopenhadze Clara Zetkin i jej koleżanki zaproponowały ustanowienie corocznego „Dnia Kobiet”. Początkowo nie ustalono stałej daty, ale już w 1911 r. święto zgromadziło ponad milion osób w Austrii, Niemczech i Szwajcarii. W 1922 r. Włodzimierz Lenin wprowadził datę 8 marca jako oficjalne święto w Związku Radzieckim, a w 1977 r. Organizacja Narodów Zjednoczonych zachęciła wszystkie państwa do jego obchodów.

We Włoszech pierwszą Festa della Donna obchodzono w 1922 roku, ale szczególne znaczenie zyskała dopiero w 1945 r. – tuż po wyzwoleniu spod faszyzmu. Działaczki włoskiej Unii Kobiet celebrując zwycięstwo nad dyktaturą wykorzystywały święto, by zwrócić uwagę na prawa kobiet, równouprawnienie i potrzebę odbudowy kraju. W 1977 r. Włochy, podążając za rezolucją ONZ, formalnie uczyniły 8 marca dniem refleksji nad prawami kobiet.

Mit vs fakt

Mit: często słyszy się, że Dzień Kobiet upamiętnia pożar fabryki tekstylnej w Nowym Jorku w 1857 roku. Fakt: badacze podkreślają, że protest z 1857 r. nie jest udokumentowany, a święto ma swoje korzenie w marszach robotniczych z początku XX wieku. Taka korekta historii nie umniejsza jednak przesłania święta: chodziło i chodzi nadal o walkę o równość.

Mimoza, torta mimosa i inne symbole

Włoska Festa della Donna pachnie żółtymi kwiatami. W 1946 r. trzy włoskie działaczki – Teresa Noce, Rita Montagnana i Teresa Mattei – szukały symbolu dostępnego dla wszystkich warstw społecznych. Wybrały mimozę, bo kwitnie na początku marca i, choć delikatna, rośnie nawet na skalistych zboczach. Gałązki żółtych kwiatów wręczane kobietom 8 marca symbolizują solidarność i siłę – stąd w Italii zamiast czerwonego goździka dostaniesz kwitnącą mimozę. Dziś, jak zauważa portal The Florentine, misternie komponowane bukiety z mimozy zdobią ulice Florencji, a tradycja zapoczątkowana przez Mattei i Montagnanę na stałe weszła do kultury.

Kolejnym symbolem jest torta mimosa – puszyste biszkoptowe ciasto przełożone kremem, którego wierzchnia warstwa przypomina kwiaty mimozy. Deser wymyślił pod koniec lat 50. XX wieku cukiernik Adelmo Renzi z miasteczka Rieti w Lacjum. Sława przyszła, gdy jego wypiek wygrał konkurs cukierniczy w San Remo w 1962 r.. Renzi nigdy nie zdradził dokładnej receptury, ale wiemy, że ciasto powstaje z biszkoptu nasączonego likierem (np. maraschino lub Marsalą), przekładanego kremem budyniowym z dodatkiem bitej śmietany. W domowej wersji biszkoptowe okruszki można przyprószyć kurkumą, by uzyskać intensywnie żółty kolor.

Ciekawostka

Dlaczego właśnie mimosa? Wybór miał wymiar praktyczny i symboliczny. Po wojnie kwiat był łatwo dostępny na dzikich krzewach, więc mężczyźni z każdej klasy społecznej mogli podarować kobiecie gałązkę solidarności. W tradycyjnej kulturze chłopskiej mimoza służyła też jako naturalny barwnik – jej pyłkiem farbowano tkaniny na żółto, co dziś odzwierciedla kolor ciasta torta mimosa.

Wydarzenia 8 marca 2022 – co działo się w Rzymie, Florencji i Wenecji

Rok 2022 był szczególny: po pandemicznych ograniczeniach wiele instytucji otworzyło się ponownie. W Rzymie portal Musei in Comune przygotował specjalny program. Dzień Kobiet zaczynał się 8 marca o 10:00, a posiadaczki miejskiej karty MiC mogły brać udział w bezpłatnych warsztatach i oprowadzaniach. Wśród inicjatyw znalazły się m.in.:

• „L’8 marzo alla GAM. Dalla donna ritratta alla donna artista” w Galleria d’Arte Moderna, ukazująca przejście od portretowania kobiet do roli artystek;

• „Le artiste della Scuola Romana, vite e viaggi tra Roma e l’Europa” – opowieść o życiu malarek związanych ze stolicą;

• „Con gli occhi di Annia Regilla” – spacer po ruinach willi na via Appia, ukazujący postać antycznej arystokratki;

• „Le donne ai tempi degli imperatori” w Mercati di Traiano – wykład o roli kobiet w starożytnym Rzymie;

• „Risorgimento al femminile: partecipare, condividere, lottare” w Muzeum Republiki Rzymskiej – lekcja o patriotkach XIX wieku.

W Wenecji Gallerie dell’Accademia zaprosiły kobiety na darmowe zwiedzanie – wystarczyło okazać tzw. super green pass. Natomiast w całej Toskanii muzea i pałace otworzyły się bezpłatnie. Według portalu Il Reporter 8 marca 2022 roku wszystkie kobiety miały wstęp gratis m.in. do Palazzo Vecchio, wieży Arnolfo, kompleksu Santa Maria Novella, Muzeum Novecento, Palazzo Medici Riccardi, Gallerii dell’Accademia, Uffizi, Palazzo Pitti, Giardini di Boboli, Museo Archeologico i Orsanmichele. Każda instytucja podawała konkretne godziny otwarcia (np. Uffizi od 8:15 do 18:30, Giardino di Boboli do 17:30).

W ramach święta Muzeum Archeologiczne we Florencji zorganizowało trzy darmowe wykłady o kobietach w kulturze etruskiej i egipskiej, prowadzone o 10:00, 11:00 i 12:00. Po południu na piazza Santa Croce odbył się wiec „8 marzo per la pace – Letture pacifiste”, podczas którego aktorki czytały manifesty pokojowe. O zmroku historyczne bramy Florencji i szpital Innocenti rozbłysły na żółto – kolor mimozy stał się wizualnym symbolem walki o równe prawa.

Na co uważać

Jeżeli planujesz uczestniczyć w miejskich wydarzeniach, pamiętaj o kilku kwestiach:

1. Rezerwacja – wiele muzeów wymaga wcześniejszej rezerwacji online, nawet jeśli wstęp jest bezpłatny. Dotyczy to np. wejścia na wieżę Arnolfo.

2. Dokumenty covidowe – w 2022 roku Gallerie dell’Accademia wymagały okazania green passu, dlatego zawsze sprawdzaj aktualne wytyczne.

3. Strajki i manifestacje – w Florencji 8 marca 2022 zapowiadano strajk generalny, co wpływało na transport publiczny.

Słodkie tradycje karnawału – fritole, castagnole i galani

Festa della Donna przypada tuż po karnawale, więc w wielu regionach Włoch na stołach pojawiają się tradycyjne fritole i castagnole. Oficjalny serwis Carnevale di Venezia pisze, że te kuliste pączki (fritoe venexiane) są królowymi weneckiego karnawału – mogą być wypełnione kremem, zabaione lub czekoladą, ale najbardziej klasyczna wersja zawiera rodzynki i orzeszki piniowe. Smaży się je na głębokim oleju, a potem obtacza w cukrze.

Innym przysmakiem są galani (w innych regionach nazywane crostoli lub chiacchiere). To cienkie, kruchutkie płaty ciasta, smażone na złoto i posypane cukrem pudrem. Ich historia sięga rzymskich Saturnalii – starożytnych świąt poświęconych bogu Saturnowi, które odpowiadają dzisiejszemu karnawałowi. Słodycze te są tak lekkie, że Włosi żartują, iż można zjeść ich całe sterty.

Ciekawostka

W trakcie karnawału możesz spróbować jeszcze castagnoli – małych smażonych kuleczek ze słodkiego ciasta, często aromatyzowanych anyżem. Choć nie są one bezpośrednio związane z 8 marca, dodają uroku marcowym świętom i mogą być świetną okazją do prezentacji włoskich słodkości z oferty sklepu. Sprawdź np. nasze kandyzowane cytrusy czy likier maraschino w dziale słodyczy, jeśli chcesz przygotować torta mimosa w domu.

Gdzie i jak świętować – praktyczne wskazówki

Jako właściciel sklepu z włoską żywnością często dostaję pytania, gdzie warto spędzić Dzień Kobiet. Wybór zależy od tego, czy stawiasz na sztukę, kulinaria, czy może aktywizm:

1. Florencja – Miasto Medyceuszy co roku przygotowuje bogaty program. Połącz wizytę w Uffizi lub Palazzo Pitti z spacerem po targu Sant’Ambrogio, gdzie kupisz świeże mimozy. Wiele kawiarni serwuje wówczas ciasto mimosa i prosecco – spróbuj koktajlu mimosa z Prosecco i świeżym sokiem pomarańczowym.

2. Rzym – Oprócz muzealnych inicjatyw w Musei in Comune możesz odwiedzić starożytne fora i zobaczyć wystawy poświęcone kobietom w historii. W wolnej chwili zajrzyj do jednej z tradycyjnych pasticcerii, aby spróbować torta mimosa.

3. Wenecja – Po darmowym zwiedzaniu Gallerie dell’Accademia przejdź się po dzielnicy Dorsoduro i skosztuj fritole czy galani w lokalnych cukierniach. Jeśli szukasz wytworów rzemiosła, wybierz maski wykonane przez lokalnych artystów – unikaj plastikowych, kiczowatych pamiątek, które zalewają stragany.

4. Mniejsze miasta – W Bolonii, Mediolanie czy Neapolu wiele restauracji oferuje specjalne menu dla pań. Sporo bibliotek i domów kultury organizuje dyskusje o roli kobiet w sztuce, literaturze czy polityce.

Sekcja praktyczna

• Jak podarować mimozę? We Włoszech mężczyźni często obdarowują wszystkie ważne kobiety w swoim życiu: partnerkę, mamę, koleżanki z pracy. Gałązka mimozy kosztuje niewiele, ale warto kupować ją od lokalnych kwiaciarek – wspierasz wtedy małe rodzinne biznesy.

• Gotowanie torta mimosa – Biszkopt najlepiej upiec dzień wcześniej, aby łatwiej go kroić. Do nasączenia możesz użyć likieru maraschino lub syropu z ananasa; nasz sklep oferuje zarówno włoską mąkę typu 00, jak i kandyzowane cytrusy, które wzbogacą krem.

• Koktajl mimosa – Klasyczna wersja to połowa soku pomarańczowego i połowa Prosecco. Jeśli lubisz słodsze wersje, dodaj łyżkę likieru pomarańczowego i kilka kostek lodu.

Społeczny wymiar święta i refleksje

Festa della Donna to nie tylko kwiaty i słodkości. Już podczas pierwszych obchodów w 1911 r. kobiety żądały prawa do głosowania i równości płci. W Rosji demonstracja z 8 marca 1917 r. uruchomiła lawinę wydarzeń, które doprowadziły do abdykacji cara i przyznania kobietom prawa wyborczego. We Włoszech święto zyskało znaczenie polityczne w latach 40. XX wieku, kiedy to ruch oporu walczył z faszyzmem.

Obecnie dzień ten jest okazją do rozmowy o równych płacach, przemocy domowej, prawie do aborcji i opieki zdrowotnej. W 2022 roku w Florencji odbyła się manifestacja „8 marzo per la pace”, podczas której artystki i aktywistki czytały teksty nawołujące do zakończenia wojny w Ukrainie. Również organizacje pozarządowe przypominały, że mimo osiągnięć (np. pierwsza włoska ministra Nilde Iotti czy astrofizyczka Margherita Hack) droga do pełnej równości wciąż jest długa.

Mit vs fakt

Mit: Dzień Kobiet we Włoszech to tylko okazja do imprez i prezentów. Fakt: chociaż współczesne obchody łączą kwiaty, ciasta i imprezy, święto ma ważny wymiar społeczny. Kobiety korzystają z darmowych muzeów, ale też biorą udział w marszach, aby przypomnieć o prawach, które jeszcze trzeba wywalczyć.

FAQ

1. Dlaczego we Włoszech wręcza się mimozy zamiast goździków? W 1946 r. Teresa Mattei i Rita Montagnana wybrały mimozę na symbol Festa della Donna, bo kwiat jest tani, dostępny i kwitnie na początku marca.

2. Czy torta mimosa faktycznie pochodzi z San Remo? Ciasto stworzył w latach 50. Adelmo Renzi z Rieti. Sławę zyskało, gdy wygrał konkurs cukierniczy w San Remo w 1962 r..

3. Które muzea były darmowe 8 marca 2022? We Florencji wstęp gratis miały m.in. Uffizi, Galleria dell’Accademia, Palazzo Pitti i Palazzo Vecchio, a w Wenecji Gallerie dell’Accademia zaprosiły kobiety do bezpłatnego zwiedzania.

4. Jakie są tradycyjne słodycze związane z Dniem Kobiet? Torta mimosa jest symbolem święta, ale w okresie karnawału popularne są też fritole, castagnole i galani (crostoli).

5. Czy Dzień Kobiet ma we Włoszech wymiar polityczny? Tak. Święto wyrosło z robotniczych protestów i do dziś towarzyszą mu manifestacje oraz dyskusje o prawach kobiet.